Z każdym rokiem obserwowany jest wzrost zachorowalności na nowotwory. Przyczyn tego zjawiska jest co najmniej kilka. Po pierwsze liczba przypadków nowotworów rośnie wraz z wiekiem. Jest to naturalny proces, człowiek podczas swojego życia jest stale narażany na czynniki rakotwórcze (kancerogenne), im dłuższy czas trwania życia, tym większe narażenie na czynniki toksyczne (toksyny biologiczne, pleśnie, narażenie zawodowe), biologiczne (zakażenie wirusem HPV) i fizyczne (promieniowanie słoneczne, promieniowanie RTG), które mogą bezpośrednio przyczynić się do rozwoju nowotworów.

Dodatkowo komórki ciała człowieka ulegają ciągłej regeneracji i podziałom. Nie jest to proces, który przebiega bezbłędnie. Może się zdarzyć, że w wyniku podziałów komórkowych przy jednoczesnym narażeniu na czynniki rakotwórcze komórki zaczną dzielić się nieprawidłowo, co może przyczynić się do powstania tkanki nowotworowej.

Według szacunków Krajowego Rejestru Nowotworów nowotwory gardła, jamy ustnej i wargi stanowią około 4% wszystkich nowotworów wśród mężczyzn i 1% nowotworów występujących u kobiet. Potencjalnie jest to niewielka liczba, jednak biorąc pod uwagę pojedyncze przypadki, a nie procenty, liczba zachorowań na nowotwory złośliwe wargi, jamy ustnej i gardła wynosiła w 2010 roku około 3670, z czego 2710 u mężczyzn i 960 u kobiet.

Po okresie wzrostów liczby zachorowań (w latach 80) obecnie obserwuje się stabilizację trendu – średnia liczba zachorowań utrzymuje się na stałym poziomie.

Objawy choroby nowotworowej

W zależności od miejsca usytuowania zmiany pierwotnej objawy, jakie odczuwa pacjent, mogą się od siebie znacząco różnić. W początkowych stadiach rozwoju choroby wiele zmian nowotworowych rozwija się bezobjawowo, co opóźnia czas zgłoszenia się pacjenta na badania i w konsekwencji zmniejsza szansę na wykrycie zmian we wczesnym stadium.

Stąd tak ważna jest profilaktyka, zdrowy tryb życia i wykonywanie badań przesiewowych takich jak cytologia szyjki macicy, badanie na krew utajoną w kale, kolonoskopia, badanie PSA, samobadanie piersi czy regularna kontrola lekarska, w tym badanie palpacyjne węzłów chłonnych i kontrola stanu jamy ustnej.

W przypadku nowotworów gardła, migdałków czy języka pacjenci zwykle w miejscu wystąpienia zmiany odczuwają dyskomfort. Bywa, że zmiany patologiczne są wyczuwalne w jamie ustnej, językiem lub przy próbie dotyku. Bardzo zaawansowane zmiany nowotworowe często wiążą się z uczuciem ciała obcego w gardle, a nawet problemami z oddychaniem i przełykaniem. U pacjentów obserwowane są również mniej specyficzne objawy – niezamierzone chudnięcie, uczucie osłabienia, metaliczny posmak w ustach, krwawienia i inne.

Leczenie chorób nowotworowych – suchość gardła jako skutek uboczny radioterapii

Pacjenci, u których rozpoznano chorobę nowotworową, mogą być leczeni farmakologicznie, chirurgicznie lub radioterapeutycznie. W zależności od umiejscowienia zmian i stanu ogólnego chorego wybiera się pojedynczą metodę leczenia lub łączy się metody, w celu uzyskania najlepszego działania leczniczego. Radioterapia polega na precyzyjnym naświetlaniu chorobowo zmienionego miejsca promieniami X.

Pomimo tego, że obecnie terapia ta jest znacznie bardziej dostępna i lepiej tolerowana przez pacjentów niż kiedykolwiek wcześniej, nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie jej skutków ubocznych.

U osób, u których podjęto radioterapię w obrębie głowy i szyi obserwuje się:

  • suchość gardła – często bardzo zaawansowaną, wysuszona i pocieniona śluzówka jest źródłem dyskomfortu, trudności z przełykaniem i zaburzeń apetytu. Część pacjentów odczuwa suchość tak bardzo, że utrudnia im ona sen i jest przyczyną zmniejszenia masy ciała;
  • utrata apetytu – może mieć kilka przyczyn, uszkodzenie śluzówki gardła jest jedną z nich;
  • zaburzenia w produkcji śliny – na skutek radioterapii u pacjentów dochodzi do uszkodzenia ślinianek, ulgę przynosi regularne nawadnianie organizmu i preparaty typu „sztuczna ślina”.

Sposoby łagodzenia suchości gardła i podrażnienia u chorych leczonych onkologicznie

Zarówno w trakcie terapii, jak i po jej zakończeniu, chorym zaleca się szczególną dbałość o śluzówkę gardła. Aby wyeliminować przykre dolegliwości takie jak: pieczenie gardła, trudności z przełykaniem, suche gardło i suchość w jamie ustnej zaleca się stosowanie precyzyjnie podawanych środków łagodzących.

Wybierając odpowiedni preparat, należy zwrócić uwagę na jego skład. Powinien być łagodny i niedrażniący. Świetnie sprawdzają się spraye oparte na bazie tłuszczowej. Badania dowodzą, że utrzymują się one znacznie dłużej na powierzchni śluzówki, łagodząc dolegliwości na długo. Z uwagi na gęstość mają również mniejszą skłonność do spływania po tylnej ścianie gardła.

Ważne jest, by preparat aplikować głęboko, wprost na tylną ścianę, w taki sposób, by nie rozpylać preparatu na języku i policzkach. Może wydawać się to trudne, jednak wybierając preparat z odpowiednim atomizerem i długim podajnikiem łatwo jest nanieść spray dokładnie w miejsce podrażnienia.

Dodatkowo dobrze jest ograniczyć picie napojów, które mogą wysuszać śluzówkę – pacjentom po leczeniu radiologicznym zaleca się ograniczenie:

  • picia kawy, herbaty, mięty i mocnych naparów ziołowych – działają ściągająco i potęgują uczucie suchości w gardle,
  • spożywania bardzo gorących potraw i napojów – wskazane są dania o letniej temperaturze,
  • jedzenia suchych, twardych pokarmów, których drobinki mogą podrażniać gardło, wśród nich są słone przekąski, chipsy, paluszki, krakersy i suche herbatniki; zamiast nich wybieraj miękkie owoce,
  • jedzenia mocno pikantnych potraw – sól, pieprz, curry, chilli oraz mieszanki przyprawowe zawierające te składniki działają drażniąco i mogą potęgować uczucie pieczenia.

Pomocniczo można pić kisiele owocowe (rozwodnione) i żel z siemienia lnianego. U części chorych ulgę przynosi picie herbaty lipowej bądź prawoślazowej, jednak należy zaznaczyć, że są to metody o niewielkiej skuteczności, które sprawdzą się pomocniczo w stanach podrażnienia, nie jako terapia celowana.